PeyamaKurd - Suriye yönetimiyle varılan son anlaşma, Suriyenin kuzeydoğusundaki (Rojava) Kürtlerin fiili özerkliğini büyük ölçüde sona erdirdi. Kürt güçlerinin devlet yapısına entegre edilmesini öngören mutabakat, özellikle kadın savaşçı birliği YPJnin geleceği konusunda belirsizlik yaratıyor.
AFPnin haberine göre, Rojavadaki bir askeri üste konuşan Kadın Savunma Birlikleri (YPJ) Sözcüsü Roksan Mohammed, IŞİDe karşı verilen mücadelede binlerce kişinin hayatını kaybettiğini hatırlatarak kazanımların tehlikede olduğunu söyledi.
YPJ, Kürt öncülüğündeki Demokratik Suriye Güçleri (DSG) bünyesinde yer alıyor. DSG, ABD öncülüğündeki koalisyonun desteğiyle IŞİDe karşı yürütülen operasyonların ana gücü olmuş ve örgütün 2019da Suriyedeki toprak hakimiyetinin sona erdirilmesinde kritik rol oynamıştı.
Ancak Washington yönetiminin, Devlet Başkanı Ahmed Şara liderliğindeki yeni Şam hükümetiyle yakınlaşması Kürtleri zor durumda bıraktı. Şara, 2024te uzun yıllar ülkeyi yöneten Beşar Esadı devirmişti.
Anlaşma Kürtlere ne getiriyor?
Geçen ay varılan anlaşmaya göre:
- Kürt güçleri ve sivil kurumlar devlet yapısına entegre edilecek.
- Kürt yönetiminin en önemli gelir kaynağı olan petrol sahaları Şama devredilecek.
- Sınır kapıları ve bir havaalanı merkezi yönetime bırakılacak.
- DSG güçleri dört tugay halinde Suriye ordusuna katılacak.
Ancak metinde YPJnin adı geçmiyor. AFPye konuşan Kürt analist Mutlu Civiroğluna göre, Kadın savaşçıların akıbeti en büyük sorunlardan biri.
Kürt siyasi sisteminde eşbaşkanlık modeli uygulanıyor ve her resmi pozisyonda bir kadın eşbaşkan bulunuyor. Bu nedenle YPJnin tasfiyesine Kürtlerin sıcak bakmadığı belirtiliyor.
Entegrasyon mu, Yutulma mı?
Taraflar anlaşmayı farklı yorumluyor. Şam yönetimi entegrasyonu tam anlamıyla merkezileşme olarak görürken, Kürtler kimliklerini ve siyasi önceliklerini koruyarak yeni devlete katılmak istiyor.
Chatham House uzmanı Winthrop Rodgers, AFPye verdiği demeçte 30 Ocak anlaşmasının ve son bir ayda yaşanan toprak kayıplarının, Kürtlerin federal ya da adem-i merkeziyetçi bir sistem kurma hedefini fiilen sona erdirdiğini söyledi.
ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin müdahale etmemesi ve DSG içindeki Arap ve aşiret unsurlarının kopuşu, sürecin seyrini belirleyen başlıca faktörler arasında gösteriliyor.
ABDye Kırgınlık
AFPye konuşan Kürt bir kaynağa göre, ABDnin Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, geçen ay Kürdistan Bölgesinde DSG Komutanı Mazlum Abdiye ABDnin Kürtler için Şama karşı tek bir kurşun sıkmayacağını iletti.
Kürt yetkililer, Washingtonun IŞİDle mücadele sona erdikten sonra çıkarlarının değiştiğini düşünüyor. Ayrıca Türkiyenin de Kürt özerkliğinin sona ermesi için baskı uyguladığı iddia ediliyor.
Şamdan Sınırlı Açılım
Şam yönetimi geçen ay yayımladığı kararnameyle, 1946daki bağımsızlıktan bu yana ilk kez Kürtçeyi resmi dil olarak tanıdı. Yaklaşık iki milyonluk Kürt nüfus, Esad ailesi döneminde uzun yıllar kültürel ve siyasi baskılara maruz kalmıştı.
Ancak Kürt eğitim yetkilileri, yıllardır Kürtçe eğitim gören çocukların geleceği konusunda endişeli. çocuklarımızın akıbetinin ne olacağını bilmiyoruz sözleri, bölgedeki belirsizliği özetliyor.
Suriyede 13 yıllık iç savaş sürecinde oluşan fiili Kürt özerkliği, Şam ile yapılan son anlaşmayla büyük ölçüde sona ermiş görünüyor. Önümüzdeki dönemde tarafların entegrasyonu nasıl uygulayacağı ve Kürt kimliğinin ne ölçüde korunacağı, ülkenin yeni siyasi mimarisini belirleyecek