image

PeyamaKurd - Sosyo Politik Saha Araştırmaları Merkezi, 16 -28 Nisan 2021 tarihlerinde “Türkçe dışındaki Anadillerin Kullanım Yaygınlığı, Anadillerin Korunması ve Eğitimi” ile esas olarak ortaokul düzeyindeki okullarda “Yaşayan Diller ve Lehçeler Seçmeli Dersi” kapsamında ana dillerin öğretilmesine ilişkin programın gidişatına dair iki ayrı çalışma yürüttü.

Online ortamda yürütülen anket çalışmasının birinci ayağı Adıyaman, Ağrı, Ankara, Antalya, Batman, Bitlis, Dersim, Diyarbakır, Hakkâri, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Mardin, Mersin, Urfa, Şırnak ve Van’dan bin 47 kişinin katılımı ile gerçekleşti. Çalışmanın ikinci ayağı ise İstanbul, Van, Diyarbakır, Şırnak, Kocaeli, Urfa, Hakkâri, Siirt, Bingöl, Batman, Ağrı ve Mardin’de 138 öğretmenin katılımıyla gerçekleşti.

Saha araştırmasında birinci ayağında katılımcıların ana dili, ana dilini kullanım yaygınlığı, ana dilini kullanımı ve gelişim sorunları ve çözümlerine dair tercihlerine odaklanıldı. Ayrıca çocukların ana dil öğrenme ve konuşma koşulları yanında, okullu olanların başta “Yaşayan Diller Ve Lehçeler Seçmeli Dersi” olmak üzere mevcut ana dil eğitimlerini nasıl değerlendirdikleri de mercek altına alındı.

Araştırmaya göre 'Türkiye’de ana dilde eğitim önündeki en önemli engelin ne olduğu' sorusuna, katılımcıların yüzde 31,9’u 'İdari ve Politik Açıdan Ayrımcılık ve Dışlayıcılık' yanıtını verdi.

Saha çalışmasında katılımcılara ana dillerinin hangisi olduğu sorusu yöneltildi. Katılımcıların yüzde 86,3’ü anadilinin Kürtçe’nin Kurmancî lehçesi olduğunu belirtirken yüzde 10,2’si de Kürtçe’nin Kırmanckî/Zazaki lehçesi olduğunu belirtti. Ayrıca yüzde 0,9’u Arapça ve yüzde 0,8’i Ermenice olduğunu söylerken, ana dilinin Türkçe olduğunu söyleyenlerin oranı yüzde 1,8’de kaldı.

“Evde konuşulan dil”

“Evde, ailenizle ağırlıklı olarak hangi dili konuşuyorsunuz” sorusuna katılımcıların yüzde 65,3’ü Kurmancî, yüzde 28,9’u Türkçe ve yüzde 5’i Kırmanckî/Zazakî yanıtını verdi.

Hane içinde/ailenizde ağırlıklı olarak hangi dil konuşuluyor” sorusuna anadili Arapça olanların yüzde 44,4’ü evde Arapça konuştuğunu söylerken, yüzde 55,6’sı Türkçe konuşulduğu cevabını verdi. Ana dilleri Ermenice olanların yüzde %50’si evde Ermenice konuştuklarını, yüzde 50’si ise Türkçe konuşulduğunu söyledi. Kırmanckî/Zazakî olanların yüzde 48,6’sı evde Kırmanckî/Zazakî konuştuklarını ifade ederken, yüzde 43,9’u ise evde Türkçe konuştuklarının cevabını verdi. Ana dilleri Kurmancî olanların yüzde 74,4’ü evde Kurmancî konuştuklarını, yüzde 25,6’sı ise Türkçe konuşulduğu cevabını verdi.

“Haneden uzaklaşınca anadil kullanımı azalıyor”

“Sokakta sosyal hayatta çoğunlukla konuştuğunuz dil hangisidir” sorusuna katılımcıların yüzde 57,5’i Türkçe, yüzde 40,5’i Kurmancî cevabını verdi. Bu soruya cevap veren erkek görüşmecilerin yüzde 49,2’si Türkçe, yüzde 48,4’ü Kurmancî cevabını verirken, kadın görüşmecilerin yüzde 71,5’i Türkçe, yüzde 27,2’si Kurmancî yanıtlarını verdi. Araştırmada kişilerin haneden uzaklaştıkça anadili kullanımında ciddi azalmaların olduğuna dikkat çekildi. Kadının erkeğe göre hane dışında daha çok Türkçe konuşmayı tercih ettiği belirtildi.

Öte yandan katılımcılara ana dillerinde konuşup konuşamadıkları, ana dillerinde yazıp yazamadıkları da soruldu. Katılımcıların yüzde 53,6’sı “Ana dillerimi hem konuşuyorum hem anlıyorum hem de okuyup yazabiliyorum” derken yüzde 32,3’ü “Konuşuyorum anlıyorum ama okuyup yazamıyorum” dedi. Türkçe dışında ana dilini en fazla “hem anlayıp, konuşup, okuyup yazabilenlerin” yüzde 87,5’lik bir oranla Ermenice ana diline sahip olanlar olurken, en az konuşup yazabilen ana dil grubunun yüzde 43’lük bir oranla Kırmanckî/Zazakî oldu.