Di bin siya nexşeya nû ya Sûriyê de rewşa Herêma Kurdistanê

PeyamaKurd - Guhertina nexşeya Sûriyeyê û radestkirina herêmên HSDê bo hikûmeta Şamê, di serî de krîzeke mezin a baweriyê li Hewlêrê jî çêkiriye. Di vê pêvajoyê de vekişandina piştgiriya Amerîkayê ji ser Kurdan metirsiyeke mezin di nav rêveberiya Kurdistana Iraqê de çêkiriye ku dibe demên bê Washington heman helwestê li hemberî wan jî nîşan bide.

Ev rewş nîşan dide ku garantoriya navdewletî di berjewendiyên polîtîk de her tim dikare were guhertin û ev yek jî daxwazên otonomiyê yên herêmî dixe xetereyê.

Birînên kevn û şerê derûnî

Bandora mirovî ya şerê meha Çileyê yê di navbera hêzên Sûriyê û Kurdan de, li ser Kurdên herêmê bîranînên tal ên salên 2014an û êrîşên DAIŞê zindî kirin, ku tê de pêşmerge û şervanên kurd barê herî giran hilgirtibûn.

Belavbûna dîmenên kuştina sivîlan di medyaya civakî de, ne tenê xemgîniyekê lê herwiha bêhêvîbûna li hemberî bêdengiya cîhanê bi xwe re anî ku pisporên medyayê vê wekî "bêkêriya belgekirina tawanan” pênase dikin. Herwiha, layengiriya medyaya erebî ya li Iraqê bo berjewendiyên Şamê, hestên antî-kurdî yên di raya giştî de zêdetir derxistin holê.

Stratejiya Tirkiyeyê ya Iraqê

Tirkiye serkeftina li Sûriyeyê wekî firsendekê dibîne ku vê carê bi giranî berê xwe bide nav axa Kurdistana Iraqê da ku PKKê bi temamî ji holê rake. Daxuyaniyên Hakan Fidan ên derbarê operasyoneke hevbeş a bi Heşda Şeibî re, nîşaneya planeke nû ye ku dixwaze modela navendparêz a Şamê li ser Bexdayê jî bide sepandin.

Enqere bi rêya xurtkirina baregehên xwe yên leşkerî li bakurê Iraqê, hewl dide beriya her peymaneke siyasî, rastiya li ser erdê li gorî berjewendiyên xwe biguherîne.

Gefên aborî û rêyên alternatîf

Ji bilî aliyê leşkerî, kontrolkirina sînoran ji aliyê Şamê ve metirsiyeke mezin a aborî li ser Hewlêrê ava dike ku dikare herêmê ji bazirganiya herêmî dûr bixe. Projeya "Rêya Geşepêdanê" ku Iraq, Tirkiye û welatên Kendavê girê dide, dikare bi vekirina deriyên nû yên sînorî (wekî Ovakoy) statuya stratejîk a deriyê Îbrahim Xelîl lawaz bike. Ev yek dê bibe sedema kêmkirina dahata Herêma Kurdistanê û di danûstandinên bi Bexdayê re destê kurdan qels bike.

Yekane rê dîplomasî û yekîtî ye

Tevî van hemû reşbîniyan, berpirsên Herêma Kurdistanê bawer dikin ku statuya wan a destûrî û pêwendiyên wan ên dîplomasiyê yên 30 salan, wan ji HSDê cuda dike. Hewlêr niha xwe wekî "garantorekî" di navbera kurdên Sûriyeyê û Şamê de dibîne û hewl dide bi rêya dîplomasiyê bandora krîzê kêm bike. Peyama dawî ya serokatiya herêmê ew e ku tevî guhertina planên hêzên mezin, tenê amadehiya leşkerî û yekîtiya navxweyî dikare pêşî li tenêbûnê bigire.