Lûtkeya dîrokî ya NATOyê di siya krîzên cîhanî de dest pê kir

PeyamaKurd - 36emîn Lûtkeya Serokên Dewlet û Hikûmetan a NATOyê ku ji hêla Tirkiyeyê ve tê lidarxistin, îro li Enqerê dest pê dike. Lûtke, ku wê li ser jîngeha ewlehiya cîhanî û pêşeroja hevpeymaniyê be, bi beşdariya Serokê Amerîkayê Donald Trump û herwiha serokên 32 welatên endam û nûnerên Yekîtiya Ewropayê (YE) tê lidarxistin.

Roja yekem a lûtkeyê wê bi têkiliyên dîplomatîk û leşkerî yên dijwar derbas bibe. Piştre piştî nîvro, Wezîrên Derve yên NATOyê wê bi nûnerên Behreyn, Kuweyt, Qeter û Îmaratên Yekbûyî yên Erebî (UAE) re bicivin. Di heman demê de, Wezîrê Parastina Neteweyî yê Tirkiyeyê wê mazûvaniya hevpîşeyên xwe bike.

Serokê Tirkiyeyê Recep Tayyip Erdogan û jina wî wê li Qesra Serokkomariyê ji bo rêzgirtina serokan û hevjînên wan şîvekê bidin. Di heman demê de bi şîvê re, dê civînek Konseya NATO-Ukraynayê di asta wezîrên derve de were lidarxistin da ku rewşa ewlehiyê ya herêmê were nirxandin.

Lûtkeya ku ji hêla Erdogan ve tê mazûvanîkirin, wê di nav rexneyên Trump de pêk were ku endamên NATOyê têra xwe beşdar nabin û pirsên li ser nêzîkatiya Washingtonê ya ji hevpeymaniyê re hene. Lêbelê, rêberên Ewropî dixwazin hem zêdebûna lêçûnên parastinê nîşan bidin û hem jî wêneyek yekîtiyê di nav hevpeymaniyê de biparêzin.

Di nav projeyên ku tê payîn di lûtkeyê de werin ragihandin de, ragihandina hevkariya parastinê ya Hollandayê bi Belçîka û Keyaniya Yekbûyî re heye ku bi qasî zêdetirî 3 mîlyar euro ye. Tê payîn ku planên ji bo guheztina balafirên hişyariya zû yên AWACS ên NATOyê yên ku demek dirêj têne bikaranîn bi platformên çavdêriya hewayî yên GlobalEye yên ku ji hêla Saab a Swêdê ve hatine pêşve xistin jî bi eşkere werin ragihandin.

Rayedarên Hevpeymaniyê diyar dikin ku veberhênanên parastinê yên nû ne tenê armanc dikin ku pêşîgirtina li gefên ewlehiyê yên heyî xurt bikin, lê di heman demê de kapasîteya hilberînê ya pîşesaziya parastinê ya Ewropî zêde bikin û hevkariya teknolojîk di navbera hevalbendan de kûr bikin.

Serdana Trump û bernameya roja duyemîn

Yek ji pêşveçûnên herî berbiçav ên lûtkeyê wê serdana Serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê Donald Trump a Enqerê be. Trump wê bi fermî ji hêla Erdogan ve were pêşwazîkirin.

Tê payîn ku nîqaş mijarên wekî pîşesaziya parastinê, vegera Tirkiyeyê bo bernameya F-35, firotina motorên F-110 ku wê di balafira şer a KAAN de werin bikaranîn û rewşa dawî ya li Sûriye û Xezzeyê vehewînin.

Tê payîn ku alî piştî civînê civîneke çapemeniyê ya hevbeş li dar bixin û hin peymanan îmze bikin.

"Her lûtkeyek wekî dîrokî tê binavkirin, lê vê carê bi rastî jî wisa ye."

Hem ji ber dema diyarkirî û hem jî ji ber rojeva wê ya tijî, lûtke wekî "dîrokî" tê hesibandin. Nûnera Bilind a Karûbarên Derve û Siyaseta Ewlehiyê ya YEyê Kaja Kallas diyar kir, "Her lûtkeyek wekî dîrokî tê binavkirin, lê vê carê bi rastî jî wisa ye."

Pispor destnîşan dikin ku di rewşekê de ku nezelaliya di derbarê rola demdirêj a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê li Ewropayê de berdewam dike û Ewropa ji Şerê Cîhanê yê Duyemîn ve di yek ji serdemên xwe yên herî xeternak re derbas dibe, biryarên biryardar dikarin li Enqerê werin dayîn.

Tê payîn ku lûtke, ku di warê xuyabûna navneteweyî ya Tirkiyeyê ya vê dawiyê de pir girîng e, rola Tirkiyeyê di nav hevpeymaniyê de, wekî endamek NATOyê ji sala 1952an vir ve, xurt bike.