Kurtulmuş hişyariya têkçûnê da: Siyaseta sivîl wê di nav xirbeyan de were veşartin

PeyamaKurd - Serokê Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê (TBMM), Numan Kurtulmuş, tekez kir ku ger pêvajo têk biçe, "siyaseta sivîl wê di nav xirbeyan de were veşartin," û diyar kir ku rêziknameyên qanûnî yên ku piştî cejna Remezanê pêşkêşî Meclîsê werin kirin, wê efûyek giştî an "mafê hêviyê" yê kesane negirin nav xwe, lê tenê kêmkirina cezayan.

Serokê TBMM Kurtulmuş di derbarê rêziknameyên qanûnî yên ku di çarçoveya pêvajoya nû ya aştî û çareseriyê de, ku hikûmet jê re dibêje "Tirkiyeya bê Teror" wê werin bicîhkirin de daxuyaniyên girîng da.

Kurtulmuş di bernameyek xwarina beriya sibehê de bi komek rojnamevanan re civiya û diyar kir ku pêvajoya qanûndanînê wê piştî cejna Remezanê were çareser kirin. Wî tekez kir ku efûyek giştî di rojeva xebata qanûnî ya heyî de tune ye û ew naxwazin "têgihiştinek efûyê" biafirînin, û got ku ew li ser kêmkirina cezayan disekinin.

Kurtulmuş derbarê pêvajoya yasayî ya ku ji bo kesên ku çekan deynin were şopandin de agahî da û got:

"Lihevkirinek heye ku her çend endamekî rêxistinekê qeyda sûc tune be jî, piştî ku ew werin û serlêdanê bikin, wê ji bo wan qeyda dadgehê were çêkirin û ew ê bikaribin bi vî rengî ji derfetên berdana şertî sûd werbigirin. Ev e ya ku em bi 'nebûna têgihîştina efûyê' mebesta xwe dikin. Bi gotineke din, wê tu ceza bi tevahî neyê rakirin. Lêbelê, dema ku kesek tê û dibêje, 'Min endamtiya xwe ya rêxistinê berdaye,' wê qeyda wî were çêkirin, û wê gengaz be ku ew ji hin kêmkirina cezayê sûd werbigirin û werin berdan."

Serokê Meclîsa Mezin a Neteweyî bi destnîşankirina ku dem sînordar e, diyar kir ku divê pêvajo bi lez û bez di rêgezek hevpar de were bidawîkirin.

Kurtulmuş bêyî ku navê wî bibêje, li ser mijarên ku di raya giştî de derbarê rewşa rêberê PKKê Abdullah Ocalan de hatine nîqaşkirin rawestiya û got, "Tu rêziknameyên ku werin çêkirin wê li ser kesekî taybetî nebin. Di pergala me ya hiqûqî de tiştek wekî 'mafê hêviyê' tune. Lêbelê, hin rêziknameyên hiqûqî yên derbarê bicîhanîna cezayan de dikarin werin çêkirin."

Numan Kurtulmuş, girîngiya pêvajoya nû ya ku di rê de ye tekez kir û bi îşaretkirina hewldanên berê yên pêvajoya çareseriyê hişyarî da dezgeha siyasî.

Kurtulmuş diyar kir, "Ev ne mîna 2009, 2013, an jî hewldanên berê ye. Ger ev bi ser nekeve, ger dîwar hilweşe, siyaseta sivîl wê di bin wê de bimîne."

Mafê heviyê çi ye?

"Mafê hêviyê", têgehek ku di qanûna cezayî de tê bikaranîn, behsa mafê kesên mehkûm dike ku ji nû ve tevlî civakê bibin û di bin hin mercan de werin berdan.

Ev têgeh bi taybetî kesên ku cezayên giran wergirtine an jî cezayê hepsa heta hetayê lê hatiye birîn vedihewîne. Mafê hêviyê dihêle ku mehkûm piştî demek diyarkirî hêviya serbestberdanê hebe, bi berçavgirtina faktorên wekî nîşandana poşmaniyê, hebûna potansiyela ji nû ve tevlîbûna civakê û reftarên baş di dema bicîhanîna cezayê de.